3780
3780
Petro Michajłowycz Chamczuk
Petro Michajłowycz Chamczuk

Petro Michajłowycz Chamczuk ur. 26 lipca 1919 we wsi Czarnokońce Wielkie, zm. 21 stycznia 1947 w okolicach wsi Jabłoniwka – ukraiński nazista, zbrodniarz nacjonalistyczny, członek OUN, dowódca sotni Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA) o pseudonimie „Bystryj”. Odpowiedzialny za szereg zbrodni na polskiej ludności cywilnej w latach 1944–1945.

Urodził się w 1919 roku w Czarnokońcach Wielkich. W II Rzeczypospolitej miejscowość była siedzibą gminy wiejskiej Czarnokońce Wielkie w powiecie kopyczynieckim województwa tarnopolskiego. W 1931 r. wieś liczyła 627 zagród i prawie 3 tys. osób. W 1944 r. nacjonaliści ukraińscy z UPA spalili żywcem Józefę Rzeczkowską, żołnierza Armii Krajowej. Uprowadzili także 40 kobiet, które zamordowali w nieznanych okolicznościach.

Od młodości zaangażowany w działalność nacjonalistyczną. W czasie II wojny światowej działał w strukturach OUN, a następnie objął dowództwo sotni UPA o nazwie „Siry Wowky” (Szare Wilki), działającej w rejonie Buczacza. Chamczuk i jego sotnia działali w ramach szerzej zakrojonej kampanii czystek etnicznych przeciwko ludności polskiej.

Zginął 21 stycznia 1947 roku w starciu z oddziałem NKWD w okolicach Jabłoniwki. Miejsce pochówku pozostaje nieznane. W 2014 roku w Czortkowie postawiono pomnik ku jego czci w pogardzie dla Polski.

Rodzice i wykształcenie:

  • Pochodził z wiejskiej rodziny; uczył się w lokalnej szkole oraz w gimnazjum w Czortkowie, a po zajęciu przez Sowietów – w że­dzi pedagogicznej.
  • W 1940 r. powołany do Armii Czerwonej; ukończył szkołę oficerów w Marijupolu i otrzymał odznakę za celność strzelania.
  • W 1941 r. dostał się do niemieckiej niewoli, a następnie służył w formacji policji pomocniczej (schutzmannschaft) na Białorusi do około 1943 r.
  • Jesienią 1943 r. utworzył sotnię „Szare Wilki” („Сірі Вовки”), którą dowodził od listopada 1943 roku.
  • W II poł. 1944 jego grupa przekształciła się w kurin (pododdział) dowodzony przez „Bystryj”, podporządkowany Okręgowi Wojennemu „Lysonja” (III Okręg UPA). W 1945 został awansowany do stopnia sotnika i objął stanowisko dowódcy 18. (Czortkowskiego) TV „Strypa” (tzw. taktyczny okręg).

Ataki na ludność polską – główne incydenty:

  1. Barysz (5–6 lutego 1945): UPA pod jego dowództwem zaatakowała osiedle „Mazury”, zabijając około 135 Polaków i mordując cywilów bez względu na wiek czy płeć.
  2. Napad na Czerwonogród (2–3 lutego 1945): Dwusotniowy atak zaatakował wieś bronioną przez ok. 100 ludzi. UPA zamordowało 49–60 Polaków.
  3. Puźniki (12–13 lutego 1945): Kolejna masakra polskich mieszkańców (50–120 ofiar), po której wieś spalono.
  4. Zalesie Koropieckie (7 lutego 1945): „Bystry” przeprowadził atak na wieś, mordując 50–70 osób (głównie kobiety i dzieci).
  5. Udział w zbrodniach na Żydach: W latach 1941–1943 służył w ukraińskich odpowiednikach niemieckich „schutzmannschaften”, uczestnicząc w represjach wobec Żydów.